De pagina van Frank Janssens

Geef toe! Je hebt vast wel eens gefantaseerd onzichtbaar door het leven te gaan. Je medemensen stiekem gadeslaan terwijl jij door niemand wordt gezien. Bewijzen dat het ons intrigeert en bezig houdt vindt je reeds in eeuwenoude fantasieliteratuur en sinds de komst van de bewegende beelden is er menig film en teeveeserie aan gewijd. Misschien is het moment aangebroken dat onzichtbaar worden geen fantasie meer is. Althans, dat berichtte de Arusha Times van 16 augustus jongstleden.

Hadza worden onzichtbaar

Deze krantenkop trok die dag meer dan mijn gewone aandacht. De Hadza (of Hadzabe) is een volk uit noord Tanzania dat in tegenstelling tot de koedrijvende Maasai en de landbouwende Iraqwe uit de omgeving zich nog uitsluitend bezig houdt met jagen en verzamelen om in hun dagelijkse kost te voorzien. Net zoals wij allemaal trouwens duizenden jaren geleden. De Hadza behoren tot de Koisan groep. Deze oergroep van negroïde volkeren die weleens gemakshalve de Bosjesmannen wordt genoemd kent ook meer bekende stammen als de Pygmeeën (alweer een foute verzamelnaam) uit centraal Afrika en de San uit zuidelijk Afrika.

De Hadza uit de Yaeda Chini vallei van het Mbulu-district beweren dat ze een tonic ontwikkeld hebben die een persoon tijdelijk onzichtbaar kan maken. Het magische brouwsel dat volgens de Bosjesmannen uit Mbulu de mens transformeert in een vorm die niet kan waargenomen worden door het blote oog kent reeds een lange geschiedenis. De toverdrank kwam recentelijk weer in de belangstelling nadat prominente Hadza er over begonnen tijdens een districtsmeeting die bijeen geroepen werd om de problemen over de steeds kleiner wordende jachtgebieden van de jagers en verzamelaars aan te kaarten. Dat door de zich snel uitbreidende graasgronden van de Maasai het leefgebied van de Hadzabe wordt ingeperkt en het kleine volk mede daardoor met uitsterven bedreigd wordt staat buiten kijf.
Magandula Ezali, een Hadza uit Mongo-wa-Mono verklaarde onlangs dat de geheime mix erg zeldzaam is en enkel verkregen kan worden onder strenge supervisie van de ouderen van de stam. En zelfs dan is de toestemming van de volledige clan noodzakelijk. Naftal Gonga, een Hadza intellectueel die onderzoek doet in Yaeda erkent dat de drank bestaat maar zelden gebruikt wordt. “Zelf heb ik het ooit een keer geprobeerd en het werkte. Ik werd achtervolgd en geïntimideerd door een bende tijdens de recente problemen met een rijke investeerder”, verklaarde hij.

Petro, een lokale evangelist, geeft toe dat de Hadza mensen een dergelijk recept bewaren in hun ‘geheime archief’. “Ik weet dat ze het bezitten en dat het werkt maar zelf heb ik het nooit uitgeprobeerd of gezien”, beweert hij. “De Hadzabe bezitten een erg uitgebreide kennis van traditionele geneeskrachtige recepten. Ze kennen remedies tegen bijna alle bekende ziektes en verwondingen waaronder slangenbeten, diabetes, kanker, tumoren, maagproblemen en zelfs zwangerschapsgerelateerde aandoeningen. Maar verrassend genoeg kennen ze nog steeds geen probaat middel tegen malaria, een ziekte die een hoge tol eist onder het volk”, voegt hij er aan toe.

Een met uitsterven bedreigd volk

De levensomstandigheden worden steeds zwaarder voor deze met uitsterven bedreigde jagers en verzamelaars. Zij zijn de enige overblijvende groep in Oost Afrika en hun aantal is gekrompen tot ongeveer vijfduizend leden. Immigrerende veedrijvers en landbouwers uit het nabijgelegen Manyara gebied maar ook uit veraf gelegen plaatsen als Mwanza en Arusha hebben van deze tot voor kort onontgonnen vallei een druk gebied gemaakt vol menselijke activiteit.

Omdat meer en meer gedomesticeerde dieren in de regio worden geïntroduceerd verdwijnt het wildbestand en de komst van agricultuur na het platbranden van bossen om landbouwgrond vrij te maken duwt de oorspronkelijke bosbewoner verder weg. “Wij eten geen vlees van dieren als geiten en koeien, wij teren enkel op wilde dieren, wortels en fruit om te overleven”, zegt Shambura Kalaghanga, een oude Hadza man uit de vallei. Wat hem betreft zijn alle gedomesticeerde dieren gecontamineerd met chemicaliën dewelke schadelijk zijn voor de gezondheid. “Apen zijn onze delicatesse”, zegt de oude man,” Als iemand je een baviaan aanbiedt getuigt dat van heel veel respect.” Maar dankzij de verhoogde menselijke aanwezigheid verdwijnen apen, net als eekhoorns, buffels en antilopen snel uit de Yaeda Chini vallei. Het resultaat hiervan is hongersnood bij de Hadzabe gemeenschap. Straks worden wellicht alle Bosjesmannen van noord Tanzania onzichtbaar.

Dit artikel kwam tot stand mede dankzij het reporterswerk van Valentine Marc Nkwame en de Arusha Times.